گزینه‌ها و نام‌فایل‌ها (OPTIONS AND FILENAMES)

نام فایل‌های MS-DOS از یک حرف درایو به همراه دو‌نقطه، یک زیرپوشه، و نام فایل تشکیل می‌شوند. تنها بخش نام فایل اجباری است؛ حرف درایو و زیرپوشه اختیاری هستند. نام‌های فایل بدون حرف درایو به فایل‌های یونیکس اشاره دارند. برای نام زیرپوشه‌ها می‌توان از جداکنندهٔ '/' یا '\' استفاده کرد. استفاده از جداکنندهٔ '\' یا نویسه‌های عام (wildcards) نیازمند قرار دادن نام‌ها درون علامت نقل‌قول است تا از تفسیر آن‌ها توسط پوسته جلوگیری شود. با این حال، نویسه‌های عام در نام فایل‌های یونیکس نباید در نقل‌قول قرار گیرند، زیرا در اینجا می‌خواهیم که پوسته آن‌ها را بسط دهد.

روال‌های تطبیق الگو (pattern matching) در عبارت باقاعده از قوانین سبک یونیکس پیروی می‌کنند. برای نمونه، `*' بر خلاف `*.*'، با همهٔ فایل‌های MS-DOS تطبیق می‌یابد. بیت‌های مشخصهٔ archive، hidden، read-only و system در طول تطبیق الگو نادیده گرفته می‌شوند.

همهٔ گزینه‌ها به عنوان نخستین نویسه از - (منها) استفاده می‌کنند، نه / آن‌گونه که در MS-DOS انتظار می‌رود.

بیشتر دستورهای mtools چندین پارامتر نام فایل را می‌پذیرند؛ این رفتار از قراردادهای MS-DOS پیروی نمی‌کند، اما کاربرپسندتر است.

بیشتر دستورهای mtools گزینه‌هایی دارند که نحوهٔ برخورد با تداخل نام فایل‌ها را مشخص می‌کنند. برای جزئیات بیشتر در این باره، بخش name clashes را ببینید.

همهٔ دستورها پرچم -i را می‌پذیرند که امکان مشخص کردن یک فایل ایمیج را فراهم می‌کند (بخش drive letters را ببینید).

همهٔ دستورها پرچم -V را که نسخه را چاپ می‌کند می‌پذیرند، و بیشتر آن‌ها پرچم -v را می‌پذیرند که حالت پرگو (verbose) را فعال می‌کند. در حالت پرگو، این دستورها نام فایل‌های MS-DOS را که روی آن‌ها عملیات انجام می‌دهند چاپ می‌کنند، مگر اینکه خلاف آن ذکر شده باشد. برای شرح گزینه‌های ویژهٔ هر دستور، بخش Commands را ببینید.

معنای حروف درایو به معماری مقصد بستگی دارد. با این حال، در بیشتر معماری‌های مقصد، درایو A نخستین درایو فلاپی، درایو B دومین درایو فلاپی (در صورت وجود)، درایو J یک درایو Jaz (در صورت وجود) و درایو Z یک درایو Zip (در صورت وجود) است. در سیستم‌هایی که نام دستگاه از شناسهٔ SCSI مشتق می‌شود، فرض می‌شود درایو Jaz روی مقصد SCSI شمارهٔ ۴ (SCSI target 4) و درایو Zip روی مقصد SCSI شمارهٔ ۵ (تنظیمات پیش‌فرض کارخانه) قرار دارد. در لینوکس، فرض می‌شود هر دو درایو، درایو دوم روی گذرگاه SCSI (/dev/sdb) هستند. تنظیمات پیش‌فرض را می‌توان با استفاده از یک فایل پیکربندی تغییر داد (بخش پیکربندی یا Configuration را ببینید).

حرف درایو : (دونقطه) معنای ویژه‌ای دارد. از آن برای دسترسی به فایل‌های ایمیجی که مستقیماً در خط فرمان با استفاده از گزینهٔ -i مشخص شده‌اند، استفاده می‌شود.

مثال:

mcopy -i my-image-file.bin ::file1 ::file2 .

این دستور file1 و file2 را از فایل ایمیج (my-image-file.bin) در دایرکتوری /tmp کپی می‌کند.

همچنین می‌توانید با گنجاندن @@offset در نام فایل، یک آفست درون فایل ایمیج تعیین کنید.

مثال:

mcopy -i my-image-file.bin@@1M ::file1 ::file2 .

این دستور به جای ابتدای فایل، ایمیج را در آفست 1M جستجو می‌کند.

اندازه‌ها و آفست‌ها (Sizes and offsets)

دستورهای خاصی مانند mformat به شما امکان می‌دهند اندازهٔ یک دیسک سخت را مشخص کنید.

اندازه یک عدد است که یک پسوند واحد اختیاری به دنبال آن می‌آید.

این عدد اگر با 0x شروع شود به عنوان یک عدد هگزادسیمال، اگر با رقم 0 شروع شود به عنوان یک عدد اکتال (هشت‌هشتی)، و اگر با هر رقم دیگری شروع شود به عنوان یک عدد دسیمال (ده‌دهی) تفسیر می‌شود.

واحدهای زیر پشتیبانی می‌شوند:

*   

S سکتور (۵۱۲ بایتی)

*   

K کیلوبایت

*   

M مگابایت

*   

G گیگابایت

*   

T ترابایت

اگر واحدی مشخص نشود، پیش‌فرض به زمینه بستگی دارد. گزینهٔ T در mformat و گزینهٔ l در mpartition واحد سکتور را فرض می‌کنند، در حالی که در سایر جاها (گزینهٔ o در mshowfat، گزینهٔ پیکربندی درایو offset و گزینهٔ پیکربندی درایو data_map) بایت در نظر گرفته می‌شود.

دستور mcd (`mcd') برای تعیین دستگاه و دایرکتوری کاری فعلی (نسبت به سیستم فایل MS-DOS) به کار می‌رود؛ در غیر این صورت پیش‌فرض A:/ در نظر گرفته می‌شود. با این حال، برخلاف MS-DOS، برای تمام درایوها تنها یک دایرکتوری کاری وجود دارد، نه یکی به ازای هر درایو. علاوه بر این، اگر درایو را روی ::/ تنظیم کنید، mtools فایل ایمیج مرتبط را به خاطر نمی‌سپارد، بلکه تنها این موضوع را به یاد می‌آورد که در حال کار روی یک فایل ایمیج هستید.

نام‌های طولانی فایل به سبک VFAT

این نسخه از mtools از نام‌های طولانی فایل به سبک VFAT پشتیبانی می‌کند. اگر یک نام فایل Unix بیش از حد طولانی باشد و در نام کوتاه DOS نگنجد، به صورت یک نام طولانی VFAT ذخیره شده و یک نام کوتاه همراه نیز برای آن ایجاد می‌شود. این نام کوتاه همان چیزی است که هنگام بررسی دیسک در نسخه‌های پیش از 7.0 سیستم‌عامل DOS مشاهده می‌کنید.
جدول زیر چند نمونه از نام‌های کوتاه را نشان می‌دهد:

نام طولانی      نام MS-DOS      دلیل تغییر
---------       ----------      ----------
thisisatest     THISIS~1        طولانی بودن نام فایل
alain.knaff     ALAIN~1.KNA     طولانی بودن پسوند
prn.txt         PRN~1.TXT       PRN نام یک دستگاه است
.abc            ABC~1           نام فایل تهی
hot+cold        HOT_CO~1        نویسه غیرمجاز

همان‌طور که می‌بینید، تبدیلات زیر برای اشتقاق یک نام کوتاه رخ می‌دهد:

*   

نویسه‌های غیرمجاز با زیرخط (underscore) جایگزین می‌شوند. نویسه‌های غیرمجاز عبارتند از: ;+=[]',\"*\\<>/?:|.

*   

نقطه‌های اضافی که نمی‌توان آن‌ها را به عنوان جداکننده نام اصلی/پسوند تفسیر کرد حذف می‌شوند

*   

یک عدد ~n تولید می‌شود،

*   

نام طوری کوتاه می‌شود که در محدودیت 8+3 بگنجد

نام اولیهٔ فایل به سبک Unix (چه طولانی باشد چه کوتاه) نام اصلی (primary) و نام کوتاه مشتق‌شده نیز نام ثانویه (secondary) نامیده می‌شود.

مثال:

mcopy /etc/motd a:Reallylongname

ابزار Mtools یک مدخل VFAT برای Reallylongname ایجاد کرده و از REALLYLO به عنوان نام کوتاه استفاده می‌کند. Reallylongname نام اصلی و REALLYLO نام ثانویه است.

mcopy /etc/motd a:motd

نام Motd در محدودیت‌های نام فایل DOS می‌گنجد. Mtools نیازی به مشتق کردن نام دیگری ندارد. Motd نام اصلی است و هیچ نام ثانویه‌ای وجود ندارد.

به‌طور خلاصه: نام اصلی همان نام طولانی است (در صورت وجود)، یا نام کوتاه در صورتی که نام طولانی وجود نداشته باشد.

اگرچه VFAT بسیار انعطاف‌پذیرتر از FAT است، اما هنوز نام‌هایی وجود دارند که حتی در VFAT نیز قابل قبول نیستند. همچنان برخی از نویسه‌های غیرمجاز باقی مانده‌اند (\"*\\<>/?:|)، و نام‌های دستگاه‌ها نیز همچنان رزرو شده هستند.

نام Unix        نام طولانی      دلیل تغییر
---------       ----------      ----------
prn             prn-1           PRN نام یک دستگاه است
ab:c            ab_c-1          نویسه غیرمجاز

همان‌طور که می‌بینید، در صورتی که یک نام طولانی غیرمجاز باشد تبدیلات زیر رخ می‌دهد:

*   

نویسه‌های غیرمجاز با زیرخط جایگزین می‌شوند،

*   

یک شمارهٔ -n تولید می‌شود،

هنگام نوشتن یک فایل روی دیسک، ممکن است نام طولانی یا نام کوتاه آن با یک فایل یا دایرکتوری از پیش موجود تداخل پیدا کند. این امر ممکن است برای تمام دستوراتی که مدخل‌های جدیدی در دایرکتوری ایجاد می‌کنند، مانند mcopy، mmd، mren و mmove رخ دهد. هنگامی که تداخل نام اتفاق می‌افتد، mtools از شما می‌پرسد که چه کاری باید انجام دهد. این ابزار چندین گزینه ارائه می‌دهد:

overwrite 

بازنویسی فایل موجود. رونویسی یک دایرکتوری با یک فایل امکان‌پذیر نیست.

rename 

تغییر نام فایل تازه‌ایجادشده. ابزار mtools نام فایل جدید را درخواست می‌کند.

autorename 

تغییر نام خودکار فایل تازه‌ایجادشده. ابزار mtools بدون درخواست، نامی را خودش انتخاب می‌کند.

skip 

صرف‌نظر کردن از این فایل و رفتن به سراغ فایل بعدی (در صورت وجود).

برای انتخاب یکی از این اقدامات، حرف اول آن را در اعلان تایپ کنید. اگر از حروف کوچک استفاده کنید، این اقدام تنها برای همین فایل اعمال می‌شود؛ اگر از حروف بزرگ استفاده کنید، اقدام برای تمام فایل‌ها اعمال خواهد شد و دیگر از شما سوالی پرسیده نمی‌شود.

همچنین می‌توانید هنگام اجرای mtools، اقدامات را (برای تمام فایل‌ها) در خط فرمان مشخص کنید:

-D o 

بازنویسی نام‌های اصلی به‌طور پیش‌فرض.

-D O 

بازنویسی نام‌های فرعی به‌طور پیش‌فرض.

-D r 

تغییر دادن نام اصلی به‌طور پیش‌فرض.

-D R 

تغییر دادن نام فرعی به‌طور پیش‌فرض.

-D a 

تغییر نام خودکار نام اصلی به‌طور پیش‌فرض.

-D A 

تغییر نام خودکار نام فرعی به‌طور پیش‌فرض.

-D s 

صرف‌نظر کردن از نام اصلی به‌طور پیش‌فرض.

-D S 

صرف‌نظر کردن از نام فرعی به‌طور پیش‌فرض.

-D m 

پرسش از کاربر درباره اقدام لازم برای نام اصلی.

-D M 

پرسش از کاربر درباره اقدام لازم برای نام فرعی.

توجه داشته باشید که برای گزینه‌های خط فرمان، حروف کوچک/بزرگ تفاوت بین نام اصلی/فرعی را مشخص می‌کنند، در حالی که در انتخاب‌های تعاملی، حروف کوچک/بزرگ تفاوت بین فقط-همین-بار/همیشه را تعیین می‌کنند.

نام اصلی همان نامی است که در Windows 95 یا Windows NT نمایش داده می‌شود: یعنی نام طولانی در صورت وجود، و در غیر این صورت نام کوتاه. نام فرعی نام «پنهان» است، یعنی نام کوتاه در صورتی که نام طولانی وجود داشته باشد.

به‌طور پیش‌فرض، اگر نام اصلی تداخل داشته باشد، از کاربر سوال می‌شود و نام فرعی به‌طور خودکار تغییر نام می‌یابد.

اگر تداخل نام در یک دایرکتوری Unix رخ دهد، mtools فقط می‌پرسد که آیا فایل بازنویسی شود یا از آن صرف‌نظر گردد.

حساسیت سیستم‌فایل VFAT به بزرگی و کوچکی حروف

سیستم‌فایل VFAT قادر است بزرگی و کوچکی حروف نام فایل‌ها را به خاطر بسپارد. با این حال، نام فایل‌هایی که تنها در بزرگی و کوچکی حروف با یکدیگر تفاوت دارند، اجازه ندارند در یک دایرکتوری یکسان وجود داشته باشند. به عنوان مثال اگر فایلی به نام LongFileName را در یک سیستم‌فایل VFAT ذخیره کنید، mdir این فایل را به صورت LongFileName نمایش می‌دهد، نه به صورت Longfilename. اما اگر پس از آن تلاش کنید LongFilename را به همان دایرکتوری اضافه کنید، رد می‌شود، زیرا برای بررسی تداخل، بزرگی و کوچکی حروف نادیده گرفته می‌شود.

سیستم‌فایل VFAT به شما امکان می‌دهد در صورتی که تمام حروف نام فایل دارای بزرگی/کوچکی یکسان باشند و تمام حروف پسوند نیز وضعیت یکسانی داشته باشند، وضعیت حروف نام فایل را در بایت ویژگی (attribute byte) ذخیره کنید. ابزار mtools هنگام نمایش فایل‌ها و همچنین برای تولید نام فایل Unix در زمان کپی با mcopy به یک دایرکتوری Unix از این اطلاعات استفاده می‌کند. این موضوع ممکن است هنگام اعمال روی فایل‌های نوشته‌شده با نسخه‌های پیش از 7.0 در DOS نتایج غیرمنتظره‌ای داشته باشد: در واقع، نام‌های فایل سبک قدیمی همگی با حروف بزرگ نگاشت می‌شوند. این رفتار با نسخه‌های قدیمی mtools که نام فایل‌های Unix را با حروف کوچک ایجاد می‌کردند متفاوت است.

ابزار Mtools از چندین قالب پشتیبانی می‌کند که اجازه می‌دهند داده‌های بیشتری نسبت به حالت معمول روی دیسک ذخیره شوند. به دلیل تفاوت در توانمندی‌های سیستم‌های عامل مختلف، این قالب‌ها در همهٔ سیستم‌عامل‌ها پشتیبانی نمی‌شوند. هر جا که پشتیبانی وجود داشته باشد، Mtools این قالب‌ها را به‌طور شفاف تشخیص می‌دهد.

برای قالب‌بندی این دیسک‌ها، باید از یک ابزار ویژهٔ سیستم‌عامل استفاده کنید. برای لینوکس، ابزارهای فلاپی مناسب را می‌توان در بستهٔ fdutils در نشانی زیر یافت~:

http://www.fdutils.linux.lu

برای جزئیات بیشتر، صفحه‌های راهنمای موجود در آن بسته را ببینید: از superformat برای قالب‌بندی همهٔ قالب‌ها به جز XDF، و از xdfcopy برای قالب‌بندی XDF استفاده کنید.

  سکتورهای بیشتر

قدیمی‌ترین روش برای جا دادن داده‌های بیشتر روی یک دیسک، استفاده از سکتورها و سیلندرهای بیشتر است. اگرچه قالب استاندارد از ۸۰ سیلندر و ۱۸ سکتور (روی یک دیسک ۳ ۱/۲ با چگالی بالا یا HD) استفاده می‌کند، امکان استفاده از حداکثر ۸۳ سیلندر (روی بیشتر درایوها) و تا ۲۱ سکتور وجود دارد. این روش اجازه می‌دهد تا 1743K روی یک دیسک 3 1/2 HD ذخیره شود. با این حال، دیسک‌های ۲۱ سکتوری دو برابر کندتر از دیسک‌های استاندارد ۱۸ سکتوری هستند، زیرا سکتورها چنان نزدیک به یکدیگر فشرده شده‌اند که نیاز به درهم‌بافی (interleave) دارند. این مشکل برای قالب‌های ۲۰ سکتوری وجود ندارد.

این قالب‌ها توسط ابزارهای اشتراک‌افزار (shareware) متعددی در DOS مانند fdformat و vgacopy پشتیبانی می‌شوند. بیل گیتس (Bill Gate$) در کبر و خودبزرگ‌بینی بی‌پایان خود گمان کرد که او این روش را ابداع کرده و آن را `DMF disks' یا `Windows formatted disks' نامید. اما در واقعیت، این ویژگی سال‌ها قبل‌تر وجود داشته است! Mtools از این قالب‌ها روی Linux، روی SunOS و روی DELL Unix PC پشتیبانی می‌کند.

  سکتورهای بزرگ‌تر

با استفاده از سکتورهای بزرگ‌تر، فراتر رفتن از ظرفیتی که با سکتورهای استاندارد ۵۱۲ بایتی به دست می‌آید امکان‌پذیر است. این امر به دلیل سرآیند سکتور (sector header) است. سرآیند سکتور صرف‌نظر از این‌که چند بایت داده در سکتور قرار دارد، اندازهٔ یکسانی دارد. بنابراین، با استفاده از سکتورهای کمتر، اما بزرگ‌تر، در فضا صرفه‌جویی می‌کنیم. به عنوان مثال، ۱ سکتور ۴ کیلوبایتی فقط یک بار فضای سرآیند را اشغال می‌کند، در حالی که ۸ سکتور ۵۱۲ بایتی برای همان مقدار دادهٔ مفید، ۸ سرآیند دارند.

این روش امکان ذخیره‌سازی تا 1992K را روی یک دیسک 3 1/2 HD فراهم می‌کند.

ابزار Mtools از این قالب‌ها فقط روی Linux پشتیبانی می‌کند.

  2m

قالب 2m در ابتدا توسط Ciriaco Garcia de Celis ابداع شد. این قالب نیز برای جا دادن داده‌های بیشتر روی دیسک، از سکتورهایی بزرگ‌تر از معمول استفاده می‌کند. با این حال، روی اولین سیلندر از قالب استاندارد (۱۸ سکتور، هر کدام ۵۱۲ بایت) استفاده می‌کند تا مدیریت این دیسک‌ها توسط DOS آسان‌تر شود. در واقع این روش امکان داشتن یک سکتور راه‌انداز (boot sector) با اندازهٔ استاندارد را فراهم می‌سازد که حاوی توصیفی از نحوهٔ خواندن بقیهٔ دیسک است.

با این حال، اشکال این کار آن است که سیلندر اول داده‌های کمتری را نسبت به سایرین در خود جای می‌دهد. متأسفانه DOS تنها دیسک‌هایی را می‌تواند مدیریت کند که هر شیار (track) آن شامل مقدار یکسانی از داده باشد. بنابراین 2m با استفاده از یک shadow FAT، این واقعیت را پنهان می‌کند که شیار اول حاوی داده‌های کمتری است. (معمولاً DOS برای ایمنی بیشتر، FAT را در دو نسخهٔ یکسان ذخیره می‌کند. XDF تنها یک نسخه را ذخیره می‌سازد، اما به DOS می‌گوید که دو نسخه را ذخیره کرده است. بدین ترتیب فضایی که توسط نسخهٔ دوم FAT اشغال می‌شد صرفه‌جویی می‌شود.) این همچنین بدان معناست که هرگز نباید از یک دیسک 2m برای ذخیره چیزی جز سیستم‌فایل DOS استفاده کنید.

ابزار Mtools از این قالب‌ها فقط روی Linux پشتیبانی می‌کند.

  XDF

قالب XDF یک قالب با ظرفیت بالا است که توسط OS/2 استفاده می‌شود. این قالب می‌تواند 1840 K در هر دیسک نگه‌داری کند. این مقدار کمتر از بهترین قالب‌های 2m است، اما مزیت اصلی آن سرعت بالاست: ۶۰۰ میلی‌ثانیه برای هر شیار (track). این سریع‌تر از قالب ۲۱ سکتوری، و تقریباً به همان سرعت قالب استاندارد ۱۸ سکتوری است. برای دسترسی به این دیسک‌ها، مطمئن شوید که mtools با پشتیبانی از XDF کامپایل شده است، و متغیر use_xdf را برای درایو در فایل پیکربندی تنظیم کنید. برای جزئیات دربارهٔ نحوهٔ انجام این کار، بخش Compiling mtools و `miscellaneous variables' را ببینید. دسترسی سریع به XDF فقط برای هسته‌های لینوکسی در دسترس است که جدیدتر از 1.1.34 هستند.

ابزار Mtools از این قالب فقط روی Linux پشتیبانی می‌کند.

هشدار / توجه توزیع‌کنندگان: اگر mtools روی هستهٔ لینوکس جدیدتر از 1.3.34 کامپایل شود، روی هستهٔ قدیمی‌تر اجرا نخواهد شد. با این حال، اگر روی هستهٔ قدیمی‌تر کامپایل شده باشد، کماکان روی هستهٔ جدیدتر اجرا می‌شود، با این تفاوت که دسترسی به XDF کندتر خواهد بود. توصیه می‌شود تا زمانی که نسخهٔ 2.0 عرضه نشده است، توسعه‌دهندگان توزیع‌ها تنها باینری‌های mtools کامپایل‌شده روی هسته‌های قدیمی‌تر از 1.3.34 را قرار دهند. زمانی که 2.0 منتشر شود، باینری‌های mtools کامپایل‌شده روی هسته‌های جدیدتر می‌توانند (و باید) توزیع شوند. باینری‌های mtools کامپایل‌شده روی هسته‌های قدیمی‌تر از 1.3.34 روی هیچ هسته‌ای از نسخهٔ 2.1 یا جدیدتر اجرا نخواهند شد. تمامی دستورهای Mtools در صورت موفقیت 0، در صورت شکست کامل 1، یا در صورت شکست جزئی 2 را برمی‌گردانند. تمامی دستورهای Mtools پیش از شروع کار، چند بررسی صحت‌سنجی انجام می‌دهند تا مطمئن شوند دیسک واقعاً یک دیسک MS-DOS است (در مقایسه با مثلاً دیسک ext2 یا MINIX). این بررسی‌ها ممکن است دیسک‌هایی را که تا حدی آسیب دیده‌اند، اما در غیر این صورت ممکن است همچنان خواندنی باشند، رد کنند. برای جلوگیری از این بررسی‌ها، متغیر محیطی MTOOLS_SKIP_CHECK یا متغیر متناظر آن در فایل پیکربندی را تنظیم کنید (بخش متغیرهای سراسری (global variables) را ببینید).

باگ‌ها (BUGS)

یک پیامد نامطلوب ناشی از عدم تشخیص دستگاه مناسب (هنگامی که ظرفیت‌های متعددی برای دیسک پشتیبانی می‌شود)، نمایش گاه‌به‌گاه یک پیام خطا از سوی درایور دستگاه است. می‌توان این پیام‌ها را با خیال راحت نادیده گرفت.

کد بررسی fat روی دیسک‌های ۱٫۷۲ مگابایتی که با نسخهٔ پیش از 2.0.7 ابزار mtools قالب‌بندی (mformat) شده‌اند دچار مشکل می‌شود. برای دور زدن بررسی fat، متغیر محیطی MTOOLS_FAT_COMPATIBILITY (یا متغیر متناظر در فایل پیکربندی، `global variables') را تنظیم کنید.

دست‌اندرکاران (Credits)

کد اولیه mtools (نسخه‌ها تا حدود 2.0.7) توسط Emmet P. Gray (تگزاس، ایالات متحده آمریکا) توسعه داده شد.

David C. Niemi پشتیبانی از VFAT را اضافه کرد و در نگهداری mtools یاری رساند.

فرایند بسته‌بندی mtools از نسخه‌ای اصلاح‌شده از ابزار texi2roff متعلق به Beverly A. Erlebacher برای تبدیل مستندات texi به صفحات راهنما (man pages) استفاده می‌کند.