.TH GP 1 "12 September 2024" .SH "نام (NAME)" gp \- ماشین‌حساب و سیستم محاسبات جبری PARI .SH "خلاصه دستور (SYNOPSIS)" .B gp .RB [ -s .IR stacksize ] .RB [ -p .IR primelimit ] .RB [ --emacs ] .RB [ -f | --fast ] .RB [ -q | --quiet ] .RB [ -D | --default .IR key=val ] .RB [ --help ] .RB [ --test ] .RB [ --texmacs ] .RB [ --version ] .RB [ --version-short ] [ file1 file2 ...] .SH "توضیحات (DESCRIPTION)" ماشین‌حساب PARI-GP را با نام \&\fBgp\fR فراخوانی می‌کند؛ gp یک ماشین‌حساب برنامه‌پذیر پیشرفته و تخصصی در نظریه اعداد است که محاسبات را تا جای ممکن به صورت نمادین، و در صورت نیاز به شکل عددی انجام می‌دهد و دربردارنده گستره وسیعی از توابع محاسباتی است: فاکتورگیری، منحنی‌های بیضوی، نظریه گالوا، نظریه میدان‌های رده، فرم‌های مدولار و غیره. دستوراتی که به زبان اسکریپت‌نویسی GP نوشته می‌شوند، می‌توانند به شکل تعاملی وارد شده یا از فایل‌ها بارگذاری شوند. اگر فایل‌هایی نظیر 'file1' ،'file2' و... در انتهای خط فرمان مشخص شوند، هنگام شروع برنامه بارگذاری می‌شوند؛ این فایل‌ها باید به زبان GP نوشته شده باشند. .SH "گزینه‌ها (OPTIONS)" گزینه‌های خط فرمان در دو قالب کوتاه (\-f) و استاندارد پازیکس (\--fast) در دسترس هستند. آرگومان‌های عددی می‌توانند به دلخواه کاربر با یک پسوند ضریب .B k ، .B M یا .B G همراه باشند؛ در این صورت، مقدار آرگومان به ترتیب در 10^3، 10^6 یا 10^9 ضرب می‌شود. .TP .B \-f, \--fast شروع سریع (یا اعمال تنظیمات کارخانه). فایل ترجیحات .B .gprc (توضیح داده شده در زیر) را هنگام شروع برنامه نمی‌خواند. .TP .B \-p limit [منسوخ‌شده] هنگام شروع، gp جدولی از اعداد اول کوچک را برای استفاده در محاسبات نظریه اعداد محاسبه می‌کند. اگر .I primelimit تنظیم شود، جدول شامل اعداد اول تا آن مرز خواهد بود، به جای مقدار پیش‌فرض (= 1048576). امروزه تغییر دادن این مقدار تقریباً غیرضروری است. .TP .B \-q, \--quiet حالت ساکت. سربرگ‌ها، شماره‌های تاریخچه و پیام خداحافظی را نمایش نمی‌دهد. .TP .B \-D, \--default key=val دستور .BR default(key, .BR val) ";" را در زمان شروع اجرا کرده و مقادیر فایل ترجیحات .B gprc را بازنویسی می‌کند. مقدار 'val' باید مقداری ثابت باشد و نباید هیچ‌گونه محاسبه‌ای در بر داشته باشد (برای نمونه 1+1 مجاز نیست). هر تعداد از این عبارات می‌تواند در خط فرمان درج شود. یک کلید می‌تواند چندین بار مقداردهی شود که در این صورت آخرین مقدار اولویت دارد. .TP .B \-s limit اندازه پشته (stack) داخلی gp که در زمان شروع تخصیص می‌یابد. زمانی که فضای حافظه پشته gp تمام شود، محاسبات جاری را متوقف کرده و استثنای .BI "stack overflow" می‌دهد. اگر این رخداد مکرر است، برنامه را با پشته بزرگ‌تری اجرا کنید. اندازه پشته را می‌توان از درون خود gp نیز با دستور .BR default(parisize, limit) ";" افزایش داد؛ همچنین پیشنهاد می‌شود که مقدار .B parisize را در فایل .B .gprc تنظیم کنید تا میان نشست‌ها پایدار بماند؛ مقدار 80MB مقداری منطقی است. اکیداً توصیه می‌شود که .B parisizemax را نیز به یک مقدار مثبت و بسیار بزرگ‌تر در .B .gprc تنظیم نمایید (در حدود توان سیستم شما، معمولاً نصف حافظه رم دردسترس یا مشابه آن): این پیکربندی تلاش می‌کند تا محاسبات در بازه parisize انجام شود اما در شرایط موقت اجازه می‌دهد تا سقف parisizemax گسترش یابد. توجه داشته باشید که محاسبات با یک پشته .B کوچک‌تر به دلیل محلی بودن داده‌ها می‌تواند کارایی بالاتری داشته باشد. در نهایت، متغیرهای .B threadsize و .B threadsizemax نقش‌های مشابهی را در نسخه موازی gp ایفا می‌کنند. .TP .B \--emacs برنامه gp می‌تواند درون یک پوسته .I Emacs اجرا شود (برای جزئیات به دفترچه راهنمای GP مراجعه کنید). در این حالت این فلگ برای تعامل بی‌نقص با بسته .I PariEmacs (pari.el) مورد نیاز است. این گزینه به صورت خودکار توسط بسته pari.el تنظیم می‌شود و اگر آن را بیرون از یک نشست .I Emacs تنظیم کنید، باعث ناهماهنگی در نمایش خواهد شد. .TP .B \--help چاپ چکیده‌ای از گزینه‌های موجود خط فرمان. .TP .B \--test اجرای gp در حالت آزمایشی: جلوگیری از چاپ شماره‌های تاریخچه و شکستن خطوط طولانی خروجی (جهت خوانا بودن خروجی diff). تنها برای بنچمارک‌ها. .TP .B \--texmacs برنامه gp می‌تواند از درون رابط .I TeXmacs اجرا شود. این فلگ توسط TeXmacs تنظیم می‌شود تا کانال‌های ارتباطی ویژه فعال شوند. آن را به صورت دستی تنظیم نکنید. .TP .B \--version چاپ اطلاعات نسخه (بنر) و سپس خروج. .TP .B \--version-short چاپ فقط شماره نسخه و سپس خروج. .SH "نحوه استفاده (USE)" .TP .B ? برای دریافت راهنمای آنلاین. .TP .B ?? برای دریافت راهنمای آنلاین تکمیلی (به طور دقیق‌تر، فراخوانی برنامه کمکی خارجی که به طور پیش‌فرض .B gphelp است). .TP .B quit (یا \\q)، یا .B EOF (کلیدهای Ctrl-D) برای خروج از .BR gp . .PP موارد زیر تنها در صورتی کار می‌کنند که gp با کتابخانه GNU .IR readline پیوند (link) داده شده باشد: .TP کلیدهای جهت‌نما برای ویرایش و مشاهده تاریخچه ورودی‌ها. .TP .B TAB برای تکمیل خودکار نام‌ها و دستورات. .SH "راهنماها (MANUALS)" مستندات زیر در توزیع استاندارد برنامه گنجانده شده‌اند (در اصل با فرمت TeX) و همچنین می‌توان آن‌ها را از نشانی زیر دریافت کرد: .RS .I https://pari.math.u-bordeaux.fr/doc.html .RE یا به صورت برخط در نشانی زیر مطالعه کرد: .RS .I https://pari.math.u-bordeaux.fr/dochtml/html .RE .TP .I The User's Guide to PARI/GP (users.dvi) - راهنمای جامع کاربر برای PARI/GP .TP .I The User's Guide to the PARI library (library.dvi) - راهنمای کاربر کتابخانه PARI .TP .I The Developer's Guide to the PARI library (develop.dvi) - راهنمای توسعه‌دهندگان برای کتابخانه PARI .TP .I PARI/GP, a tutorial (tutorial.dvi) - آموزش گام‌به‌گام PARI/GP .TP .I PARI/GP reference cards (refcard*.dvi) - کارت‌های راهنمای مرجع سریع PARI/GP .SH "فایل‌ها (FILES)" .TP .I gp فایل اجرایی اصلی .TP .I $HOME/.gprc (یا $GPRC در صورت تعریف) فایل تنظیمات ترجیحی کاربر که در آغاز اجرا توسط هر پوسته .B gp خوانده می‌شود. فایل نمونه .I gprc.dft همراه با توزیع برنامه ارائه شده است. اگر این فایل پیدا نشود، مسیر .I /etc/gprc بررسی خواهد شد. .TP .I فایلی برای ثبت وقایع تمام دستورات و نتایج؛ پیش‌فرض: .B pari.log (باید گزینه پیش‌فرض .B log را در gprc یا به صورت تعاملی فعال کنید). .TP .I فایلی برای ذخیره ترسیم‌های PostScript؛ پیش‌فرض: .B pari.ps .TP .I فایلی که در آن gp تاریخچه ورودی‌ها را نگه‌داری می‌کند (باید گزینه پیش‌فرض .B histfile را در gprc تعریف کنید). .TP .I gphelp برنامه راهنمای خارجی پیش‌فرض (همان‌طور که در بالا آمد). .TP .I *.gp اسکریپت‌ها و برنامه‌های نوشته‌شده به زبان GP. .SH "محیط (ENVIRONMENT)" .TP .I $GPRC محل جستجوی فایل تنظیمات ترجیحی کاربر (gprc)؛ اگر این فایل پیدا نشود، سپس مسیرهای $HOME/.gprc و /etc/gprc و در نهایت فایلی با نام 'gprc' در دایرکتوری .B datadir متعلق به PARI جستجو می‌شود. .TP .I $GP_DATA_DIR دایرکتوری حاوی داده‌های نصب‌شده توسط بسته‌های اختیاری PARI. برای نمونه فایل‌های حل‌کننده‌های گالوا در دایرکتوری .I galdata/ مورد نیاز تابع .B polgalois در درجات ۸ تا ۱۱؛ یا چندجمله‌ای‌های مدولار در .I seadata/ که توسط تابع .B ellap برای میدان‌های پایه بزرگ استفاده می‌شوند. این متغیر محیطی بر مقدار 'datadir' تعریف‌شده در زمان Configure اولویت دارد. .TP .I $GP_POSTSCRIPT_VIEWER برنامه‌ای برای نمایش فایل‌های PostScript که توسط موتور گرافیکی .I plotps به کار می‌رود. این موتور در صورتی به عنوان جایگزین استفاده می‌شود که هیچ کتابخانه گرافیکی در زمان Configure در پلتفرم شما موجود نبوده باشد. (نمودار را در فایلی موقت ذخیره کرده و سپس آن را باز می‌کند). .TP .I $GP_SVG_VIEWER برنامه‌ای برای نمایش فایل‌های تصویری SVG که توسط موتور گرافیکی .I plotsvg به کار می‌رود. این موتور نیز در صورت در دسترس نبودن کتابخانه‌های گرافیکی دیگر استفاده می‌شود. (نمودار را در فایلی موقت ذخیره کرده و سپس آن را باز می‌کند). .TP .I $GPHELP نام برنامه راهنمای خارجی که با میانبرهای ?? و ??? صدا زده می‌شود. .TP .I $GPTMPDIR نام دایرکتوری که فایل‌های موقت در آن ایجاد خواهند شد. .SH "صفحه خانگی (HOME PAGE)" صفحه خانگی پروژه PARI در نشانی زیر قرار دارد: .RS .I https://pari.math.u-bordeaux.fr .RE .SH "فهرست‌های پستی (MAILING LISTS)" چندین فهرست پستی به بسته PARI/GP اختصاص یافته‌اند و بیشتر بازخوردها باید به آن‌ها فرستاده شوند. برای اطلاعات بیشتر نشانی زیر را ببینید: .RS .I https://pari.math.u-bordeaux.fr/lists.html .RE مهم‌ترین فهرست‌ها عبارتند از: .PP - .B pari-announce (مدیریت‌شده): برای اعلام انتشار نسخه‌های اصلی برنامه. .PP - .B pari-dev: برای تمام مسائل مربوط به توسعه PARI از جمله پیشنهادات، پرسش‌های فنی، گزارش اشکالات یا ارسال وصله‌ها. .PP - .B pari-users: برای گفتگو درباره سایر موارد، به ویژه پرسش و درخواست کمک. جهت عضویت، یک ایمیل خالی با عنوان "subscribe" به ترتیب به نشانی‌های زیر بفرستید: .PP pari-announce-request@pari.math.u-bordeaux.fr .PP pari-users-request@pari.math.u-bordeaux.fr .PP pari-dev-request@pari.math.u-bordeaux.fr .SH "گزارش باگ‌ها (BUG REPORTS)" اشکالات و باگ‌ها باید در سامانه آنلاین رهگیری اشکال ما ثبت شوند که از طریق وب‌سایت PARI یا مستقیماً از نشانی زیر در دسترس است: .RS .I https://pari.math.u-bordeaux.fr/Bugs .RE دستورالعمل‌های بیشتر در آن صفحه آمده است. .SH "نکات جالب و دانستنی‌ها (TRIVIA)" با وجود حرف G در ابتدای نام، GP هیچ ارتباطی با گنو (GNU) ندارد. نسخه اول در ابتدا GPC نامیده می‌شد که مخفف Great Programmable Calculator (ماشین‌حساب برنامه‌پذیر عالی) بود. پس از آنکه کاربران به آن "ماشین‌حساب GPC" گفتند، حرف C پایانی حذف شد. نام PARI نیز ارتباطی با پایتخت فرانسه ندارد. این نام کنایه‌ای به مراحل اولیه پروژه است، زمانی که نویسندگان قصد داشتند کتابخانه‌ای برای «حساب پاسکال» (Pascal ARIthmetic) در زبان برنامه‌نویسی پاسکال پیاده‌سازی کنند، هرچند به سرعت به زبان C تغییر مسیر دادند. جهت اطلاع بیشتر: .B بلز پاسکال (Blaise Pascal) (۱۶۲۳-۱۶۶۲) ریاضی‌دان و فیلسوف نامدار فرانسوی و یکی از پایه‌گذاران نظریه احتمالات بود که یکی از نخستین «ماشین‌های حساب مکانیکی» را اختراع کرد. او زمانی «برهان شرط‌بندی» معروف خود را درباره وجود خدا ارائه داد: چه خدا وجود داشته باشد یا نه، با ایمان داشتن چیزی را از دست نمی‌دهم، در حالی که اگر وجود داشته باشد و من گناهکار باشم... این برهان به "pari de Pascal" (شرط‌بندی پاسکال) شهرت دارد. جالب اینکه کلمه PARI در زبان فارسی به معنای موجود افسانه‌ای «پری» است. .SH "نویسندگان (AUTHORS)" بسته PARI در ابتدا توسط کریستین باتو (Christian Batut)، دومینیک برناردی (Dominique Bernardi)، آنری کوئن (Henri Cohen) و میشل اولیویه (Michel Olivier) در آزمایشگاه A2X دانشگاه بوردو ۱ فرانسه نوشته شد؛ تا نسخه 1.39.15 (سال ۱۹۹۵) توسط آنری کوئن نگه‌داری می‌شد و پس از آن تحت سرپرستی کریم بلعباس (Karim Belabas) توسعه یافته است. افراد بی‌شماری در بهینه‌سازی‌ها و پیشرفت‌های پیاپی که منجر به نسخه فعلی شد مشارکت داشته‌اند. فایل AUTHORS را در بسته توزیع برنامه بررسی کنید. .SH "همچنین ببینید (SEE ALSO)" .IR gap (1), .IR gphelp (1), .IR perl (1), .IR readline (3), .IR sage (1), .IR tex (1), .IR texmacs (1), .SH "کپی‌رایت و تکثیر (COPYING)" این برنامه یک نرم‌افزار آزاد است؛ شما می‌توانید طبق شرایط مجوز عمومی همگانی گنو (GNU GPL) که توسط بنیاد نرم‌افزارهای آزاد منتشر شده است، آن را بازتوزیع کرده یا تغییر دهید. این برنامه به این امید که مفید باشد توزیع شده است، اما بدون هرگونه ضمانت؛ حتی ضمانت ضمنی مربوط به قابلیت فروش یا مناسب بودن برای مقصودی خاص. برای جزئیات بیشتر متن مجوز عمومی همگانی گنو را بخوانید. شما باید یک نسخه از مجوز عمومی همگانی گنو را همراه با این برنامه دریافت کرده باشید؛ در غیر این صورت، به نشانی زیر بنویسید: Free Software Foundation, Inc., 675 Mass Ave, Cambridge, MA 02139, USA.