'\" t
.\"
.\" Copyright 1984 - 1991, 1993, 1994, 1998  The Open Group
.\"
.\" Permission to use, copy, modify, distribute, and sell this software and its
.\" documentation for any purpose is hereby granted without fee, provided that
.\" the above copyright notice appear in all copies and that both that
.\" copyright notice and this permission notice appear in supporting
.\" documentation.
.\"
.\" The above copyright notice and this permission notice shall be included
.\" in all copies or substantial portions of the Software.
.\"
.\" THE SOFTWARE IS PROVIDED "AS IS", WITHOUT WARRANTY OF ANY KIND, EXPRESS
.\" OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO THE WARRANTIES OF
.\" MERCHANTABILITY, FITNESS FOR A PARTICULAR PURPOSE AND NONINFRINGEMENT.
.\" IN NO EVENT SHALL THE OPEN GROUP BE LIABLE FOR ANY CLAIM, DAMAGES OR
.\" OTHER LIABILITY, WHETHER IN AN ACTION OF CONTRACT, TORT OR OTHERWISE,
.\" ARISING FROM, OUT OF OR IN CONNECTION WITH THE SOFTWARE OR THE USE OR
.\" OTHER DEALINGS IN THE SOFTWARE.
.\"
.\" Except as contained in this notice, the name of The Open Group shall
.\" not be used in advertising or otherwise to promote the sale, use or
.\" other dealings in this Software without prior written authorization
.\" from The Open Group.
.\" $XFree86: xc/programs/Xserver/Xserver.man,v 3.31 2004/01/10 22:27:46 dawes Exp $
.\" shorthand for double quote that works everywhere.
.ds q \N'34'
.TH XSERVER 1 "xorg-server 21.1.24" "X Version 11"
.SH "نام (NAME)"
Xserver \- کارساز نمایش سامانه پنجره اکس
.SH "خلاصه دستور (SYNOPSIS)"
.B X
[گزینه ...]
.SH "توضیحات (DESCRIPTION)"
.I X
نام عمومی برای کارساز نمایش سامانه پنجره اکس (X Window System) است. این نام
معمولاً پیوند یا رونوشتی از باینری کارساز مناسب برای راه‌اندازی
پراستفاده‌ترین کارساز در یک ماشین مشخص است.
.SH "راه‌اندازی کارساز (STARTING THE SERVER)"
کارساز X معمولاً از طریق برنامه مدیر نمایش اکس
\fIxdm\fP(1) یا یک برنامه مدیریت نمایش مشابه آغاز به کار می‌کند.
این ابزار از فایل‌های بوت سیستم اجرا می‌شود و وظیفه روشن نگه‌داشتن
کارساز، درخواست نام کاربری و گذرواژه، و راه‌اندازی نشست‌های کاربری
را بر عهده دارد.
.PP
سیستم‌هایی که بیش از یک سامانه پنجره را اجرا می‌کنند ممکن است به‌جای مدیر نمایش،
نیاز به استفاده از ابزار \fIxinit\fP(1) داشته باشند. با این حال، \fIxinit\fP
باید ابزاری برای ساخت اسکریپت‌های راه‌اندازی در نظر گرفته شود و برای
استفاده کاربران نهایی در نظر گرفته نشده است. به مدیران سیستم \fBاکیداً\fP
توصیه می‌شود که از یک مدیر نمایش استفاده کنند، یا رابط‌های دیگری را برای کاربران تازه‌کار بسازند.
.PP
کارساز X همچنین می‌تواند مستقیماً توسط کاربر راه‌اندازی شود، هرچند این
روش معمولاً برای آزمایش در نظر گرفته شده و برای استفاده عادی توصیه
نمی‌شود. در برخی پلتفرم‌ها، کاربر باید مجوز ویژه‌ای برای راه‌اندازی کارساز X داشته
باشد، زیرا دسترسی به دستگاه‌های خاصی (مانند \fI/dev/mouse\fP) محدود است.
در صورت امکان، کارساز X پس از آماده شدن برای پردازش درخواست‌ها، موضوع را به systemd اطلاع می‌دهد.
.PP
هنگامی که کارساز X راه‌اندازی می‌شود، معمولاً کنترل نمایشگر را در دست می‌گیرد.
اگر روی یک ایستگاه کاری کار می‌کنید که کنسول آن همان نمایشگر است، ممکن است
در زمان اجرای کارساز نتوانید به کنسول وارد شوید.
.SH "گزینه‌ها (OPTIONS)"
بسیاری از کارسازهای X دارای گزینه‌های خط فرمان مخصوص به دستگاه هستند. برای جزئیات
بیشتر به صفحات راهنمای هر کارساز مراجعه کنید؛ فهرستی از صفحات راهنمای
اختصاصی کارسازها در بخش «همچنین ببینید (SEE ALSO)» در ادامه ارائه شده است.
.PP
تمام کارسازهای X گزینه‌های خط فرمان شرح‌داده‌شده در زیر را می‌پذیرند.
برخی از کارسازهای X ممکن است راه‌های دیگری برای ارائه پارامترهای شرح‌داده‌شده در اینجا داشته
باشند، اما مقادیر ارائه‌شده از طریق گزینه‌های خط فرمان باید بر مقادیر
مشخص‌شده از طریق سازوکارهای دیگر اولویت داشته باشند.
.TP 8
.B :\fIdisplaynumber\fP
کارساز X با \fIdisplaynumber\fP داده‌شده اجرا می‌شود که به‌طور پیش‌فرض 0 است.
اگر قرار است چندین کارساز X به‌طور هم‌زمان روی یک میزبان اجرا شوند، هر کدام باید
یک شماره نمایش یکتا داشته باشند. برای یادگیری نحوه تعیین شماره نمایشی
که کلاینت‌ها باید تلاش کنند از آن استفاده نمایند، بخش DISPLAY NAMES
در صفحه راهنمای \fIX\fP(7) را ببینید.
.TP 8
.B \-a \fInumber\fP
شتاب اشاره‌گر را تنظیم می‌کند (یعنی نسبت میزان جابه‌جایی گزارش‌شده به مقداری
که کاربر واقعاً نشانگر را حرکت داده است).
.TP 8
.B \-ac
سازوکارهای کنترل دسترسی مبتنی بر میزبان را غیرفعال می‌کند. دسترسی از هر میزبانی را فعال کرده،
و به هر میزبانی اجازه می‌دهد فهرست کنترل دسترسی را تغییر دهد.
با احتیاط شدید استفاده شود.
این گزینه اساساً برای اجرای مجموعه‌های آزمایشی از راه دور وجود دارد.
.TP 8
.B \-audit \fIlevel\fP
سطح ثبت وقایع نظارتی (audit trail) را تنظیم می‌کند. سطح پیش‌فرض 1 است، به این معنی که فقط
رد اتصالات گزارش می‌شود. سطح 2 علاوه بر این، تمام اتصالات موفق
و قطع اتصالات را گزارش می‌کند. سطح 4 پیام‌های افزونه SECURITY را در صورت وجود فعال می‌کند،
از جمله ایجاد و ابطال مجوزها و نقض خط‌مشی‌های امنیتی.
سطح 0 ثبت وقایع نظارتی را خاموش می‌کند.
خطوط گزارش نظارت به عنوان خروجی خطای استاندارد ارسال می‌شوند.
.TP 8
.B \-auth \fIauthorization-file\fP
فایلی را مشخص می‌کند که شامل مجموعه‌ای از رکوردهای مجوز مورد استفاده
برای احراز هویت دسترسی است. همچنین صفحات راهنمای \fIxdm\fP(1) و
\fIXsecurity\fP(7) را ببینید.
.TP 8
.BI \-background\ none
در صورت پشتیبانی درایور، از آن می‌خواهد که هنگام راه‌اندازی پس‌زمینه را پاک نکند.
ممکن است برای انتقال روان و پیوسته مثلاً با درایور fbdev مفید باشد.
به دلایل امنیتی این حالت پیش‌فرض نیست زیرا محتوای صفحه
ممکن است نشست کاربر قبلی را نشان دهد.
.TP 8
.B \-br
پنجره ریشه (root window) پیش‌فرض را به‌جای الگوی بافت تار و پود استاندارد، روی سیاه یکدست تنظیم می‌کند.
این گزینه پیش‌فرض است مگر اینکه \-retro یا \-wr مشخص شده باشد.
.TP 8
.B \-bs
پشتیبانی از ذخیره پشتیبان (backing store) را روی تمام صفحه‌ها غیرفعال می‌کند.
.TP 8
.B \+byteswappedclients
اجازه برقراری اتصال از کلاینت‌هایی با ترتیب بایت (endianness) متفاوت با کارساز را می‌دهد.
این حالت پیش‌فرض است مگر اینکه \fB\-byteswappedclients\fP مشخص شده باشد.
.TP 8
.B \-byteswappedclients
اتصال کلاینت‌هایی با ترتیب بایت متفاوت با کارساز را ممنوع می‌کند.
.TP 8
.B \-c
صدای کلیک کلیدها (key-click) را خاموش می‌کند.
.TP 8
.B c \fIvolume\fP
بلندی صدای کلیک کلیدها را تنظیم می‌کند (محدوده مجاز: 0-100).
.TP 8
.B \-cc \fIclass\fP
کلاس بصری (visual class) را برای پنجره ریشه صفحه‌های رنگی تنظیم می‌کند.
شماره‌های کلاس مطابق با مشخصات پروتکل X هستند.
توسط همه کارسازها رعایت نمی‌شود.
.TP 8
.B \-core
باعث می‌شود کارساز هنگام خطاهای مهلک یک core dump ایجاد کند.
.TP 8
.B \-displayfd \fIfd\fP
یک توصیف‌گر فایل (file descriptor) را در فرایند راه‌انداز مشخص می‌کند. کارساز X
به‌جای مشخص کردن یک شماره نمایش، تلاش می‌کند روی شماره‌های نمایش بالاتر به‌ترتیب شنود کند،
و پس از یافتن یک شماره آزاد، شماره نمایش را به‌عنوان یک رشته خاتمه‌یافته با خط جدید
روی این توصیف‌گر فایل می‌نویسد. گزینه \-pn هنگام استفاده از \-displayfd نادیده گرفته می‌شود.
.TP 8
.B \-deferglyphs \fIwhichfonts\fP
انواع فونت‌هایی را مشخص می‌کند که کارساز باید برای آن‌ها از بارگذاری معوق گلیف‌ها (deferred glyph loading)
استفاده کند. \fIwhichfonts\fP می‌تواند all (همه فونت‌ها)،
none (هیچ فونتی)، یا 16 (تنها فونت‌های 16 بیتی) باشد.
.TP 8
.B \-dpi \fIresolution\fP
تفکیک‌پذیری (resolution) را برای تمام صفحه‌ها بر حسب نقطه بر اینچ تنظیم می‌کند.
زمانی استفاده می‌شود که کارساز نتواند اندازه صفحه(ها) را از روی
سخت‌افزار تشخیص دهد.
.TP 8
.B dpms
خدمات مدیریت توان نمایشگر (DPMS) را در صورت پشتیبانی فعال می‌کند.
حالت پیش‌فرض وابسته به پلتفرم و پیکربندی است.
.TP 8
.B \-dpms
خدمات مدیریت توان نمایشگر (DPMS) را غیرفعال می‌کند. حالت پیش‌فرض
وابسته به پلتفرم و پیکربندی است.
.TP 8
.BI \-extension extensionName
افزونه نام‌برده‌شده را غیرفعال می‌کند. اگر نام افزونه ناشناخته‌ای مشخص شود،
فهرستی از نام‌های افزونه پذیرفته‌شده چاپ می‌شود.
.TP 8
.BI +extension extensionName
افزونه نام‌برده‌شده را فعال می‌کند. اگر نام افزونه ناشناخته‌ای مشخص شود،
فهرستی از نام‌های افزونه پذیرفته‌شده چاپ می‌شود.
.TP 8
.B \-f \fIvolume\fP
بلندی صدای بوق (زنگ) را تنظیم می‌کند (محدوده مجاز: 0-100).
.TP 8
.B \-fakescreenfps \fFps\fP
نرخ فریم بر ثانیه (fps) پیش‌فرض صفحه نمایش مجازی ارائه را تنظیم می‌کند (محدوده مجاز: 1-600).
.TP 8
.B \-fp \fIfontPath\fP
مسیر جستجو برای فونت‌ها را مشخص می‌کند. این مسیر فهرستی جداشده با کاما
از دایرکتوری‌هایی است که کارساز X در آن‌ها به جستجوی پایگاه‌های داده فونت می‌پردازد.
برای اطلاعات بیشتر و فهرست پیش‌فرض، بخش FONTS در این صفحه راهنما را ببینید..TP 8
.B \-help
پیام راهنمای نحوه استفاده را چاپ می‌کند.
.TP 8
.B \-I
باعث نادیده گرفته شدن تمامی آرگومان‌های باقی‌مانده در خط فرمان می‌شود.
.TP 8
.B \-iglx
ایجاد زمینه‌های (contexts) غیرمستقیم GLX را ممنوع می‌کند. GLX غیرمستقیم کاربرد محدودی دارد،
زیرا فاقد پشتیبانی از بسیاری از ویژگی‌ها و افزونه‌های مدرن OpenGL است؛
از زمینه‌های مستقیم کندتر است؛ و سطح حمله بزرگی را برای خطاهای تجزیه پروتکل باز می‌کند.
این رفتار پیش‌فرض است مگر اینکه +iglx مشخص شده باشد.
.TP 8
.B +iglx
ایجاد زمینه‌های (contexts) غیرمستقیم GLX را مجاز می‌کند.
.TP 8
.B \-maxbigreqsize \fIsize\fP
حداکثر اندازه درخواست بزرگ (big request) را روی
.I size
مگابایت تنظیم می‌کند.
.TP 8
.B \-nocursor
نمایش مکان‌نمای اشاره‌گر را غیرفعال می‌کند.
.TP 8
.B \-nolisten \fItrans-type\fP
یک نوع انتقال (transport type) را غیرفعال می‌کند. برای مثال، اتصالات TCP/IP را می‌توان با
.BR "\-nolisten tcp"
غیرفعال کرد.
این گزینه می‌تواند چندین بار برای غیرفعال کردن گوش دادن به انواع انتقال مختلف مشخص شود.
انواع انتقال پشتیبانی‌شده وابسته به سکو هستند، اما معمولاً شامل موارد زیر می‌شوند:
.TS
l l.
tcp	TCP روی IPv4 یا IPv6
inet	تنها TCP روی IPv4
inet6	تنها TCP روی IPv6
unix	سوکت‌های دامنه یونیکس (UNIX Domain Sockets)
local	روش اتصال محلی ترجیحی سکو
.TE
.TP 8
.B \-listen \fItrans-type\fP
یک نوع انتقال را فعال می‌کند. برای مثال، اتصالات TCP/IP را می‌توان با
.BR "\-listen tcp"
فعال کرد.
این گزینه می‌تواند چندین بار برای فعال کردن گوش دادن به انواع انتقال مختلف مشخص شود.
.TP 8
.B \-noreset
از بازنشانی کارساز هنگام بسته شدن آخرین اتصال کلاینت جلوگیری می‌کند. این گزینه بر گزینه خط فرمان قبلیِ
.B \-terminate
اولویت دارد.
.TP 8
.B \-p \fIminutes\fP
زمان چرخه الگوی محافظ صفحه نمایش را بر حسب دقیقه تنظیم می‌کند.
.TP 8
.B \-pn
به کارساز اجازه می‌دهد در صورتی که نتواند تمام سوکت‌های شناخته‌شده خود (نقاط اتصال برای کلاینت‌ها) را برقرار کند، اما دست‌کم یکی را برقرار سازد، به اجرای خود ادامه دهد. این گزینه به طور پیش‌فرض فعال است.
.TP 8
.B \-nopn
در صورتی که کارساز نتواند تمام سوکت‌های شناخته‌شده خود (نقاط اتصال برای کلاینت‌ها) را برقرار کند، باعث خروج آن می‌شود.
.TP 8
.B \-r
تکرار خودکار (auto-repeat) را خاموش می‌کند.
.TP 8
.B r
تکرار خودکار (auto-repeat) را روشن می‌کند.
.TP 8
.B -retro
کارساز را با الگوی نقطه‌ای (stipple) کلاسیک و مکان‌نمای مرئی راه‌اندازی می‌کند. حالت پیش‌فرض،
شروع با پنجره ریشه سیاه و عدم نمایش مکان‌نما تا زمانی است که برای اولین بار یک برنامه
XDefineCursor() را فراخوانی کند. برای کارسازهای kdrive، این گزینه متضمن -zap است.
.TP 8
.B \-s \fIminutes\fP
زمان مهلت اتمام (timeout) محافظ صفحه نمایش را بر حسب دقیقه تنظیم می‌کند.
.TP 8
.B \-su
پشتیبانی از save under را در تمام صفحه‌ها غیرفعال می‌کند.
.TP 8
.B \-seat \fIseat\fP
جایگاهی (seat) که باید روی آن اجرا شود. رشته‌ای را می‌گیرد که یک seat را با ساختار نحوی
ویژه سکو مشخص می‌کند. در سکوهایی که از این قابلیت پشتیبانی می‌کنند، می‌توان از این گزینه
برای محدود کردن کارساز به ارائه تنها زیرمجموعه خاصی از دستگاه‌های متصل به سیستم استفاده کرد.
.TP 8
.B \-t \fInumber\fP
آستانه شتاب اشاره‌گر را بر حسب پیکسل تنظیم می‌کند (یعنی پس از چند پیکسل،
شتاب اشاره‌گر باید اعمال شود).
.TP 8
.B \-terminate \fI[delay]\fP
باعث می‌شود کارساز هنگام بازنشانی کارساز، به جای ادامه اجرا، خاتمه یابد.
این گزینه بر گزینه خط فرمان قبلیِ
.B \-noreset
اولویت دارد.
اگر یک تأخیر بر حسب ثانیه مشخص شود، کارساز حداقل به اندازه مدت تأخیر
صبر می‌کند. در پایان این دوره مهلت، اگر هیچ کلاینتی متصل نباشد، کارساز فوراً خاتمه می‌یابد.
.TP 8
.B \-tst
تمامی افزونه‌های آزمایشی را غیرفعال می‌کند (مانند XTEST، XTrap، XTestExtension1، RECORD).
.TP 8
.B tty\fIxx\fP
نادیده گرفته می‌شود؛ برای کارسازهایی که به روش قدیمی (از طریق init) راه‌اندازی می‌شدند.
.TP 8
.B v
اولویت محافظ صفحه را روی قطع ویدیو (video-off) قرار می‌دهد.
.TP 8
.B \-v
اولویت محافظ صفحه را روی وصل ویدیو (video-on) قرار می‌دهد.
.TP 8
.B \-wr
پنجره ریشه پیش‌فرض را به جای الگوی بافت استاندارد ریشه، روی سفید یکدست تنظیم می‌کند.
.TP 8
.B \-x \fIextension\fP
افزونه مشخص‌شده را هنگام راه‌اندازی (init) بارگذاری می‌کند.
این گزینه برای اکثر پیاده‌سازی‌ها بی‌اثر است (no-op).
.TP 8
.B [+-]xinerama
افزونه XINERAMA را فعال (+) یا غیرفعال (-) می‌کند. وضعیت پیش‌فرض به سکو
و پیکربندی بستگی دارد..SH "گزینه‌های وابسته به کارساز (SERVER DEPENDENT OPTIONS)"
برخی از کارسازهای X گزینه‌های زیر را می‌پذیرند:
.TP 8
.B \-ld \fIkilobytes\fP
حد فضای دادهٔ کارساز را روی مقدار مشخص‌شده بر حسب کیلوبایت تنظیم می‌کند.
مقدار صفر اندازهٔ داده را تا جای ممکن بزرگ می‌کند. مقدار پیش‌فرض
\-1 حد فضای داده را بدون تغییر باقی می‌گذارد.
.TP 8
.B \-lf \fIfiles\fP
حد تعداد فایل‌های باز کارساز را روی مقدار مشخص‌شده تنظیم می‌کند.
مقدار صفر این حد را تا جای ممکن بزرگ می‌کند. مقدار پیش‌فرض
\-1 این محدودیت را بدون تغییر باقی می‌گذارد.
.TP 8
.B \-ls \fIkilobytes\fP
حد فضای پشتهٔ کارساز را روی مقدار مشخص‌شده بر حسب کیلوبایت تنظیم می‌کند.
مقدار صفر اندازهٔ پشته را تا جای ممکن بزرگ می‌کند. مقدار پیش‌فرض
\-1 حد فضای پشته را بدون تغییر باقی می‌گذارد.
.TP 8
.B \-maxclients
.BR 64 | 128 | 256 | 512
حداکثر تعداد کلاینت‌های مجاز برای اتصال به کارساز X را تعیین می‌کند.
مقادیر قابل قبول 64، 128، 256 یا 512 هستند.
.TP 8
.B \-render
.BR default | mono | gray | color
سیاست تخصیص رنگ مورد استفاده توسط افزونهٔ render را تعیین می‌کند.
.RS 8
.TP 8
.I default
سیاست پیش‌فرض تعریف‌شده برای عمق نمایشگر کارساز X را انتخاب می‌کند.
.TP 8
.I mono
از هیچ سلول رنگی استفاده نمی‌کند.
.TP 8
.I gray
از یک نگاشت خاکستری با 13 سلول رنگی برای افزونهٔ render در X استفاده می‌کند.
.TP 8
.I color
از یک مکعب رنگی با حداکثر 4*4*4 رنگ (یعنی 64 سلول رنگی) استفاده می‌کند.
.RE
.TP 8
.B \-dumbSched
زمان‌بندی هوشمند را در بسترهایی که از زمان‌بند هوشمند پشتیبانی می‌کنند غیرفعال می‌سازد.
.TP
.B \-schedInterval \fIinterval\fP
بازهٔ زمانی زمان‌بند هوشمند را روی
.I interval
میلی‌ثانیه تنظیم می‌کند.
.SH "گزینه‌های XDMCP (XDMCP OPTIONS)"
کارسازهای X که از XDMCP پشتیبانی می‌کنند دارای گزینه‌های زیر هستند.
برای اطلاعات بیشتر، مشخصات \fIX Display Manager Control Protocol\fP
را ببینید.
.TP 8
.B \-query \fIhostname\fP
پروتکل XDMCP را فعال کرده و بسته‌های Query را به
.IR hostname
مشخص‌شده ارسال می‌کند.
.TP 8
.B \-broadcast
پروتکل XDMCP را فعال کرده و بسته‌های BroadcastQuery را در شبکه همه‌پخشی می‌کند.
نخستین مدیر نمایشی که پاسخ دهد برای این نشست انتخاب خواهد شد.
.TP 8
.B \-multicast [\fIaddress\fP [\fIhop count\fP]]
پروتکل XDMCP را فعال کرده و بسته‌های BroadcastQuery را در شبکه چندپخشی می‌کند.
نخستین مدیر نمایشی که پاسخ دهد برای نشست انتخاب می‌شود. اگر نشانی
مشخص شود، چندپخشی به آن نشانی فرستاده می‌شود. در صورتی که هیچ نشانی‌ای
مشخص نشود، چندپخشی به گروه چندپخشی پیش‌فرض IPv6 در XDMCP ارسال می‌گردد.
اگر یک hop count (تعداد جهش‌ها) تعیین شده باشد، به عنوان حداکثر جهش
برای چندپخشی به کار می‌رود. اگر هیچ hop count مشخص نشود، چندپخشی
روی حداکثر 1 جهش تنظیم می‌شود تا از مسیریابی چندپخشی به خارج از
شبکهٔ محلی جلوگیری شود.
.TP 8
.B \-indirect \fIhostname\fP
پروتکل XDMCP را فعال کرده و بسته‌های IndirectQuery را به
.IR hostname
مشخص‌شده ارسال می‌کند.
.TP 8
.B \-port \fIport-number\fP
به جای درگاه پیش‌فرض، از \fIport-number\fP مشخص‌شده برای بسته‌های XDMCP استفاده می‌کند.
این گزینه باید پیش از هر یک از گزینه‌های \-query، \-broadcast،
\-multicast یا \-indirect مشخص شود.
.TP 8
.B \-from \fIlocal-address\fP
آدرس محلی را برای اتصال تعیین می‌کند (زمانی که میزبان متصل‌شونده دارای چندین
رابط شبکه باشد سودمند است). \fIlocal-address\fP می‌تواند به هر شکلی که برای
پیاده‌سازی \fIgethostbyname\fP(3) در بستر میزبان قابل قبول است بیان شود.
.TP 8
.B \-once
باعث می‌شود کارساز هنگام پایان یافتن نشست XDMCP، به جای راه‌اندازی دوباره
(reset)، خاتمه یابد (terminate).
.TP 8
.B \-class \fIdisplay-class\fP
پروتکل XDMCP دارای یک توصیف‌کنندهٔ نمایشگر اضافی است که در جستجوی منابع
برای گزینه‌های ویژهٔ نمایشگر استفاده می‌شود. این گزینه آن مقدار را تعیین می‌کند؛
به‌طور پیش‌فرض این مقدار "MIT-unspecified" است (که مقدار چندان مفیدی نیست).
.TP 8
.B \-cookie \fIxdm-auth-bits\fP
هنگام آزمودن XDM-AUTHENTICATION-1، یک کلید خصوصی میان کارساز و مدیر
به اشتراک گذاشته می‌شود. این گزینه مقدار آن دادهٔ خصوصی را تعیین می‌کند
(البته با قرار گرفتن در خط فرمان، چندان هم خصوصی نیست!).
.TP 8
.B \-displayID \fIdisplay-id\fP
یکی دیگر از مقادیر ویژهٔ XDMCP؛ این مقدار به مدیر نمایش اجازه می‌دهد هر
نمایشگر را شناسایی کند تا بتواند کلید به اشتراک‌گذاشته‌شده را بیابد..SH "گزینه‌های XKEYBOARD (XKEYBOARD OPTIONS)"
کارگزارهای X که از افزونهٔ XKEYBOARD (یا همان \*qXKB\*q) پشتیبانی می‌کنند، گزینه‌های
زیر را می‌پذیرند. تمام فایل‌های چیدمان مشخص‌شده در خط فرمان باید در دایرکتوری
پایهٔ XKB یا یک زیردایرکتوری قرار داشته باشند و به‌صورت مسیر نسبی از دایرکتوری
پایهٔ XKB مشخص شوند. دایرکتوری پایهٔ پیش‌فرض XKB مسیر
.IR /usr/lib/X11/xkb
است.
.TP 8
.BR [+-]accessx " [ \fItimeout\fP [ \fItimeout_mask\fP [ \fIfeedback\fP [ \fIoptions_mask\fP ] ] ] ]"
توالی‌های کلید AccessX را فعال(+) یا غیرفعال(\-) می‌کند.
.TP 8
.B \-xkbdir \fIdirectory\fP
دایرکتوری پایه برای فایل‌های چیدمان صفحه‌کلید. این گزینه برای کارگزارهای X دارای ویژگی setuid
(یعنی زمانی که uidهای واقعی و مؤثر کارگزار X متفاوت هستند) در دسترس نیست.
.TP 8
.B \-ardelay \fImilliseconds\fP
تاخیر تکرار خودکار (مدت زمانی به میلی‌ثانیه که یک کلید باید پیش از آغاز تکرار خودکار
فشرده بماند) را تنظیم می‌کند.
.TP 8
.B \-arinterval \fImilliseconds\fP
فاصلهٔ زمانی تکرار خودکار (مدت زمانی به میلی‌ثانیه که باید میان فشردن‌های کلید ناشی از
تکرار خودکار سپری شود) را تنظیم می‌کند.
.TP 8
.B \-xkbmap \fIfilename\fP
توصیف صفحه‌کلید را در \fIfilename\fP هنگام راه‌اندازی کارگزار بارگذاری می‌کند.
.SH "اتصال‌های شبکه (NETWORK CONNECTIONS)"
کارگزار X از اتصال‌های کلاینت از طریق زیرمجموعه‌ای وابسته به پلتفرم از انواع انتقال (transport) زیر
پشتیبانی می‌کند: TCP/IP، سوکت‌های Unix Domain و چندین نوع مختلف از اتصال‌های محلی SVR4.
برای آگاهی از نحوهٔ تعیین نوع انتقالی که کلاینت‌ها باید برای استفاده تلاش کنند، به بخش
DISPLAY NAMES در صفحهٔ راهنمای \fIX\fP(7) مراجعه کنید.
.SH "اعطای دسترسی (GRANTING ACCESS)"
کارگزار X زیرمجموعه‌ای وابسته به پلتفرم از پروتکل‌های مجوزدهی زیر را پیاده‌سازی می‌کند:
MIT-MAGIC-COOKIE-1، XDM-AUTHORIZATION-1، SUN-DES-1، Host Access و Server Interpreted.
برای اطلاعات بیشتر دربارهٔ نحوهٔ عملکرد این پروتکل‌ها، صفحهٔ راهنمای \fIXsecurity\fP(7) را ببینید.
.PP
داده‌های مجوزدهی مورد نیاز پروتکل‌های بالا در فایلی خصوصی که با گزینهٔ خط فرمان
\fB\-auth\fP نام‌گذاری می‌شود، به کارگزار ارسال می‌گردد. هر بار که کارگزار در آستانهٔ
پذیرش اولین اتصال پس از یک بازنشانی باشد (یا زمانی که کارگزار در حال راه‌اندازی است)،
این فایل را می‌خواند. اگر این فایل حاوی هرگونه رکورد مجوزدهی باشد، به میزبان محلی
به‌طور خودکار اجازهٔ دسترسی به کارگزار داده نمی‌شود و تنها کلاینت‌هایی که یکی از
رکوردهای مجوزدهی موجود در این فایل را در اطلاعات برپایی اتصال ارسال کنند، اجازهٔ دسترسی
خواهند داشت. برای شرح قالب باینری این فایل، به صفحهٔ راهنمای \fIXau\fP مراجعه کنید.
برای نگهداری این فایل و توزیع محتوای آن به میزبان‌های دوردست، \fIxauth\fP(1) را ببینید.
.PP
کارگزار X همچنین از یک فهرست کنترل دسترسی مبتنی بر میزبان برای تصمیم‌گیری در مورد
پذیرش یا عدم پذیرش اتصال‌ها از کلاینت‌های موجود روی یک ماشین خاص استفاده می‌کند.
اگر هیچ سازوکار مجوزدهی دیگری در حال استفاده نباشد، این فهرست در ابتدا متشکل از
میزبانی است که کارگزار روی آن در حال اجراست و همچنین تمام ماشین‌هایی که در فایل
\fI/etc/X\fBn\fI.hosts\fR فهرست شده‌اند، که در آن \fBn\fP شمارهٔ نمایشگر کارگزار است.
هر خط از این فایل باید شامل یک نام میزبان اینترنتی (مانند expo.lcs.mit.edu) یا
یک نام کامل در قالب \fIfamily\fP:\fIname\fP باشد، همان‌گونه که در صفحهٔ راهنمای
\fIxhost\fP(1) شرح داده شده است. نباید هیچ فاصلهٔ ابتدایی یا انتهایی در هیچ‌یک از خطوط وجود داشته باشد.
برای مثال:
.sp
.in +8
.nf
joesworkstation
corporate.company.com
inet:bigcpu
local:
.fi
.in -8
.PP
کاربران می‌توانند با استفاده از دستور \fIxhost\fP از همان ماشینی که کارگزار روی آن قرار دارد،
میزبان‌ها را به این فهرست اضافه یا از آن حذف کرده و کنترل دسترسی را فعال یا غیرفعال کنند.
.PP
پروتکل X ذاتاً هیچ مفهومی از مجوزهای عملیات پنجره ندارد و هیچ محدودیتی بر کارهایی که یک
کلاینت می‌تواند انجام دهد اعمال نمی‌کند؛ اگر برنامه‌ای بتواند به یک نمایشگر متصل شود،
اختیار تام صفحه را در دست دارد. کارگزارهای X که از افزونهٔ SECURITY پشتیبانی می‌کنند وضعیت
بهتری دارند، چرا که کلاینت‌ها می‌توانند از طریق اعتبارسنجی‌ای که برای اتصال به کار می‌برند،
به‌عنوان غیرقابل‌اعتماد (untrusted) تعیین شوند؛ برای جزئیات به صفحهٔ راهنمای \fIxauth\fP(1) مراجعه کنید.
محدودیت‌هایی بر کلاینت‌های غیرقابل‌اعتماد اعمال می‌شود که کارهای مخرب احتمالی آن‌ها را
مهار می‌کند. برای فهرست کاملی از این محدودیت‌ها، مشخصات افزونهٔ SECURITY را ببینید.
.PP
مراکزی که دارای سیستم‌های احراز هویت و مجوزدهی بهتری هستند ممکن است بخواهند
از قلاب‌های (hooks) موجود در کتابخانه‌ها و کارگزار برای ارائهٔ مدل‌های امنیتی بیشتر
استفاده کنند..SH "سیگنال‌ها (SIGNALS)"
کارگزار X به سیگنال‌های زیر معنای ویژه‌ای اختصاص می‌دهد:
.TP 8
.I SIGHUP
این سیگنال باعث می‌شود کارگزار تمامی اتصال‌های موجود را ببندد، همهٔ منابع را آزاد کند و تمام مقادیر پیش‌فرض را بازگرداند. این سیگنال هر زمان که برنامهٔ اصلی کاربر اصلی (معمولاً یک \fIxterm\fP یا مدیر پنجره) خارج شود، توسط مدیر نمایش فرستاده می‌شود تا کارگزار را وادار به پاک‌سازی و آماده‌سازی برای کاربر بعدی کند.
.TP 8
.I SIGTERM
این سیگنال باعث خروج تمیز کارگزار می‌شود.
.TP 8
.I SIGUSR1
این سیگنال کاملاً متفاوت از دو مورد بالا به کار می‌رود. هنگامی که کارگزار شروع به کار می‌کند، بررسی می‌کند که آیا SIGUSR1 را به‌جای مقدار معمول SIG_DFL، به‌صورت SIG_IGN به ارث برده است یا خیر. در این حالت، کارگزار پس از راه‌اندازی شیوه‌های ارتباطی گوناگون، یک SIGUSR1 به فرایند والد خود می‌فرستد. \fIXdm\fP از این قابلیت استفاده می‌کند تا بفهمد چه زمانی امکان اتصال به کارگزار وجود دارد.
.SH "فونت‌ها (FONTS)"
کارگزار X می‌تواند فونت‌ها را از دایرکتوری‌ها و/یا از کارگزارهای فونت دریافت کند. فهرستی از دایرکتوری‌ها و کارگزارهای فونتی که کارگزار X هنگام تلاش برای باز کردن یک فونت استفاده می‌کند، توسط \fIfont path\fP (مسیر فونت) کنترل می‌شود.
.LP
مسیر پیش‌فرض فونت عبارت است از:
/usr/share/fonts/misc,/usr/share/fonts/TTF,/usr/share/fonts/OTF,/usr/share/fonts/Type1,/usr/share/fonts/100dpi,/usr/share/fonts/75dpi .
.LP
نوع خاصی از دایرکتوری را می‌توان با استفاده از پیشوند \fBcatalogue:\fP مشخص کرد. دایرکتوری‌هایی که با این روش مشخص می‌شوند می‌توانند حاوی پیوندهای نمادینی باشند که به دایرکتوری‌های واقعی فونت اشاره دارند. برای جزئیات بیشتر به بخش FONTPATH.D مراجعه کنید.
.LP
مسیر فونت را می‌توان با گزینهٔ \fB\-fp\fP یا پس از اجرای کارگزار به‌وسیلهٔ \fIxset\fP(1) تنظیم کرد.
.SH "FONTPATH.D"
می‌توانید نوع خاصی از مسیر فونت را در قالب \fBcatalogue:<dir>\fR مشخص کنید. دایرکتوری مشخص‌شده پس از پیشوند :catalogue برای یافتن پیوندهای نمادین بررسی خواهد شد و مقصد هر پیوند نمادین به‌عنوان یک FPE محلی fontfile اضافه می‌شود.
.PP
پیوند نمادین می‌تواند پسوندی از ویژگی‌ها مانند '\fBunscaled\fR' داشته باشد که به FPE پایهٔ fontfile منتقل خواهد شد. تنها استثنا ویژگی جدید '\fBpri\fR' است که برای اولویت‌بندی و ترتیب‌دهی به مسیرهای فونتِ مشخص‌شده توسط پیوندهای نمادین استفاده می‌شود.

یک پیکربندی نمونه:

.nf
    75dpi:unscaled:pri=20 \-> /usr/share/X11/fonts/75dpi
    ghostscript:pri=60 \-> /usr/share/fonts/default/ghostscript
    misc:unscaled:pri=10 \-> /usr/share/X11/fonts/misc
    type1:pri=40 \-> /usr/share/X11/fonts/Type1
    type1:pri=50 \-> /usr/share/fonts/default/Type1
.fi

این کار مسیر /usr/share/X11/fonts/misc را به‌عنوان اولین FPE با ویژگی \N'39'unscaled' اضافه می‌کند، دومین FPE مسیر /usr/share/X11/fonts/75dpi خواهد بود که آن هم ویژگی 'unscaled' را دارد، و الی آخر. این کار از نظر عملکردی دقیقاً معادل تنظیم مسیر فونت زیر است:

.nf
    /usr/share/X11/fonts/misc:unscaled,
    /usr/share/X11/fonts/75dpi:unscaled,
    /usr/share/X11/fonts/Type1,
    /usr/share/fonts/default/Type1,
    /usr/share/fonts/default/ghostscript
.fi

.SH "فایل‌ها (FILES)"
.TP 30
.I /etc/X\fBn\fP.hosts
فهرست کنترل دسترسی اولیه برای نمایش شمارهٔ \fBn\fP
.TP 30
.IR /usr/share/fonts/X11/misc , /usr/share/fonts/X11/75dpi , /usr/share/fonts/X11/100dpi
دایرکتوری‌های فونت‌های بیتمپ (Bitmap)
.TP 30
.IR /usr/share/fonts/X11/TTF , /usr/share/fonts/X11/Type1
دایرکتوری‌های فونت‌های برداری (Outline)
.TP 30
.I /tmp/.X11-unix/X\fBn\fP
سوکت دامنهٔ یونیکس برای نمایش شمارهٔ \fBn\fP
.TP 30
.I /usr/adm/X\fBn\fPmsgs
فایل گزارش خطای نمایش شمارهٔ \fBn\fP در صورت اجرا از طریق \fIinit\fP(8)
.TP 30
.I /usr/lib/X11/xdm/xdm-errors
فایل پیش‌فرض گزارش خطا در صورتی که کارگزار از طریق \fIxdm\fP(1) اجرا شود.SH "همچنین ببینید (SEE ALSO)"
اطلاعات عمومی: \fIX\fP(7)
.PP
پروتکل‌ها:
.I "X Window System Protocol,"
.I "The X Font Service Protocol,"
.I "X Display Manager Control Protocol"
.PP
فونت‌ها: \fIbdftopcf\fP(1)، \fImkfontdir\fP(1)، \fImkfontscale\fP(1)،
\fIxfs\fP(1)، \fIxlsfonts\fP(1)، \fIxfontsel\fP(1)، \fIxfd\fP(1)،
.I "X Logical Font Description Conventions"
.PP
صفحه‌کلیدها: \fIxkeyboard-config\fP(7)
.PP
امنیت: \fIXsecurity\fP(7)، \fIxauth\fP(1)، \fIXau\fP(1)،
\fIxdm\fP(1)، \fIxhost\fP(1)
.I "Security Extension Specification"
.PP
راه‌اندازی سرور: \fIstartx\fP(1)، \fIxdm\fP(1)، \fIxinit\fP(1)
.PP
کنترل سرور پس از راه‌اندازی: \fIxset\fP(1)، \fIxsetroot\fP(1)،
\fIxhost\fP(1)، \fIxinput\fP(1)، \fIxrandr\fP(1)
.PP
صفحه‌های راهنمای اختصاصی سرور:
\fIXorg\fP(1)، \fIXwayland\fP(1)، \fIXephyr\fP(1)، \fIXnest\fP(1)،
\fIXvfb\fP(1)، \fIXquartz\fP(1)، \fIXWin\fP(1).
.PP
مستندات داخلی سرور:
.I "Definition of the Porting Layer for the X v11 Sample Server"
.SH "نویسندگان (AUTHORS)"
سرور نمونه در ابتدا توسط Susan Angebranndt، Raymond
Drewry، Philip Karlton و Todd Newman از Digital Equipment
Corporation با پشتیبانی افراد متعددی نوشته شد. این سرور از آن زمان
توسط Keith Packard و Bob Scheifler از MIT به‌طور گسترده بازنویسی شده است.
Dave Wiggins پس از نسخهٔ R5 مدیریت پروژه را بر عهده گرفت و بهبودهای قابل‌توجهی در آن ایجاد کرد.